bewoners

Op 21 juli 1922 werden de sleutels van de eerste 24 woningen feestelijk uitgereikt. Bewoners waren van het begin af aan betrokken bij de buurt. Omdat er geen geld meer was voor de binnentuinen hielpen bewoners bijvoorbeeld mee deze tuinen aan te leggen. In 1923 werd Bewonerscommissie De Dageraad opgericht, en al tijdens de eerste bijeenkomst werd de zorg uitgesproken dat de huur slecht betaald werd. De commissie wilde gedwongen uitzettingen vermijden, en deed een voorstel om een fonds op te richten voor mensen die door werkeloosheid een huurachterstand hadden.

Notulen van de eerste vergadering van de Bewonerscommissie, september 1923.

Notulen van de eerste vergadering van de Bewonerscommissie, september 1923.

Door de hoge bouwkosten vielen de huren nogal hoog uit voor arbeiders. Dit had als gevolg dat er veel beter betaalde diamantbewerkers kwamen wonen, waarvan de meesten werkten bij Asscher in de Tolstraat.

foto's mw Buter 5

AJC-bijeenkomst op het Henriëtte Ronnerplein. Foto: mw. Buter.

De Dageraad was een socialistische arbeiderscoöperatie, met als gevolg dat destijds de hele buurt socialistisch was. Er werden verkiezingsbijeenkomsten en 1 mei-vieringen gehouden, veel jongeren waren lid van de AJC (Arbeiders Jeugd Centrale).

foto's mw Buter

Buurtkinderen in de PL Takstraat. Foto: mw. Buter.

 

Mevrouw Nel Buter is voor zover we weten de enige van de huidige bewoners die al vanaf het begin in het Dageraad-complex woont. In 1922 verhuisde zij met haar ouders en broer naar de PL Takstraat. Ze was toen 2 jaar, en kan zich nog wel zaken uit de begintijd herinneren. Dat de huizen opgeleverd werden met groene ledikanten bijvoorbeeld. Dit was omdat de meeste nieuwe bewoners uit huizen met bedsteden kwamen, en niet over eigen ledikanten beschikten. De ouders van mevouw Buter wel: haar vader heeft van een ledikant een poppenbedje voor haar gemaakt. Ook haar vader was diamantbewerker bij Asscher.

Poppenkast tijdens  de viering van 1 mei in de Burgemeester Tellegenstraat, 1926Ze kan zich ook nog herinneren dat de binnentuin vrij toegankelijk was. Met 1 mei waren daar bijeenkomsten. Er werd een piano de binnentuin ingesleept, waarop haar moeder de socialistische liederen begeleidde. Ook was er poppenkast, zoals op de foto.

 
Onder eerste bewoners waren veel Joodse diamantwerkers. Toen in 1942 de deportaties begonnen, stonden bestuur en buurt machteloos. De socialistische idealen ten spijt werden de leegstaande woningen geplunderd. Uiteindelijk verdwenen er 160 gezinnen uit dit complex, waarvan er maar weinige terugkeerden.

bontwerk ext 7

Toen was de binnentuin nog toegankelijk. Foto: fam. Wolff.

Na de oorlog maakten de oude idealen plaats voor nieuwe. De AJC leidde een kwijnend bestaan. Het was tijd voor de wederopbouw. In de stad werd veel gesloopt, en de sloopwoede duurde tot aan de jaren ’70.

 

img161

Huiselijk tafereel met afbladderende kozijnen. Foto: fam. Heineman.

 

De huizen, die altijd veel onderhoud hadden gevergd, verkrotten langzaam. De bewoners schreven massaal brieven met klachten over lekkages en vocht. De kozijnen bladderden af, er waren verzakkingen. De Dageraad wilde lang niets weten van renovatie.

 

 

waarheid- uitsnede

De Waarheid 28-5-1976

In 1970 werd door het ministerie van volkshuisvesting een verplichte 6% huurverhoging opgelegd, bovenop de facultatieve. Dit leidde in het Dageraad-complex tot een stroom van protesten tegen de huurverhoging op grond van slecht onderhoud: lekkages, tocht, afbrokkelende stenen en dakpannen. Ook kwamen er protesten tegen de Dageraad die een nieuwe  bewonerscommissie wilde instellen en de oude commissie aan de kant probeerde te schuiven.

 

 

 

 

30. steigers met bouwmateriaal burg. Tellegenstr 168e142e-eecd-8b49-80d1-437bf282c1c5

Foto: Stadsarchief Amsterdam.

Maar eind jaren ’70 keerde het tij, en met financiële steun van het Rijk en onder de bezielende leiding van Joop van Stigt werd tenslotte met de renovatie begonnen.

 

 

 

 

 

 

bontwerk ext 16

Foto: fam. Wolff.

De bewoners moesten hun huizen tijdelijk verlaten, of verhuisden definitief binnen of buiten het complex. Op de foto de heer en mevrouw Wolff, die van het Th. Schwartzeplein naar de kop van de PL Takstraat verhuisden. Op de plek van het huidige Bezoekerscentrum hadden ze een winkel en een woning.

 

 

 

 

img158

Talmastraat. Foto: fam. Heineman.

Ook de populatie veranderde in de loop van de tijd, en is heel gemengd geworden. Mensen met en zonder werk, zzp’ers, musici en kunstenaars. Hoog en laag opgeleid. Jong en oud, met en zonder kinderen. Van allerlei nationaliteiten en van allerlei gezindten.

 

IMG_6958

Burendag 2013, PL Takstraat.

De huizen zijn niet langer allemaal sociale huurwoningen: veel nieuwe huurders, vooral van de wat grotere woningen, betalen marktconforme huren. En socialistisch hoef je al lang niet meer te zijn om hier te wonen. Maar saamhorigheid is er nog steeds wel. Veel mensen wonen hier graag, en roemen vooral de fraaie architectuur en de rust van de binnentuinen.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s